به گزارش خبرنگار بین‌الملل تازه‌های اقتصاد، در اقتصادی که هنوز بخش بزرگی از پرداخت‌های فرامرزی آن از مسیر دلار و بانک‌های واسط می‌گذرد، هر تغییر در زیرساخت‌های تسویه می‌تواند پیامدهایی فراتر از حوزه فنی داشته باشد. تازه‌ترین تحول در این مسیر، اضافه شدن «کوانزای آنگولا» به سامانه تسویه ناخالص آنی جامعه توسعه جنوب آفریقا یا SADC-RTGS است؛ رخدادی که به گزارش رویترز نخستین ارز تسویه جدید این سامانه از زمان آغاز به کار آن در سال ۲۰۱۳ به شمار می‌رود.

گسترش یک زیرساخت کلیدی

این سامانه که پرداخت‌های فرامرزی و بین‌بانکی میان ۱۵ کشور عضو جامعه توسعه جنوب آفریقا (SADC) را پوشش می‌دهد، فقط در سال ۲۰۲۵ حدود ۳٫۷۷ میلیارد دلار تراکنش تجاری و بین‌بانکی را پردازش کرده است؛ رقمی که نشان می‌دهد این بستر از یک پروژه فنی فراتر رفته و به ابزار عملی همگرایی مالی در جنوب آفریقا تبدیل شده است. آریف اسماعیل، رئیس بخش نظام پرداخت ملی در بانک مرکزی آفریقای جنوبی، به رویترز گفته است که برنامه بعدی، افزودن ارزهای منطقه‌ای دیگر از جمله پولا بوتسوانا و متیکال موزامبیک است.

چرا کوانزا مهم است؟

اهمیت تصمیم تازه فقط در اضافه شدن یک ارز جدید نیست، بلکه در کاهش هزینه‌های پنهان مبادله است. در یادداشت عملیاتی منتشرشده توسط انجمن بانکداران SADC آمده است که امکان تسویه مستقیم با کوانزا، برای طرف‌های معامله‌کننده با این ارز، «دو بار تبدیل ارز خارجی» را حذف می‌کند. این نکته برای شرکت‌ها و بانک‌هایی که در تجارت منطقه‌ای فعال‌اند، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هزینه تبدیل ارز و تأخیر تسویه، از اصلی‌ترین موانع تجارت در آفریقا به شمار می‌رود.

اعداد چه می‌گویند؟

گزارش رسمی SADC حاکی است که فقط در بازه اوت ۲۰۱۹ تا ژوئن ۲۰۲۱، این سامانه ۶۴۱٬۸۳۲ تراکنش را به ارزش ۲٫۳۲ تریلیون رَند، معادل ۱۶۲٫۱۵ میلیارد دلار، تسویه کرده است. این آمار نشان می‌دهد که SADC-RTGS از مرحله آزمایشی فاصله گرفته و به یک کانال مهم برای گردش پول در منطقه تبدیل شده است.

در همین چارچوب، بانک مرکزی آفریقای جنوبی نیز در اسناد افشای مالی مربوط به این سامانه تأکید کرده که این زیرساخت بخشی از معماری پرداخت‌های منطقه‌ای است و بر کاهش ریسک تسویه و افزایش کارایی متمرکز است.

نتایج اقتصادی برای منطقه

افزودن ارزهای بیشتر به SADC-RTGS می‌تواند سه نتیجه مهم داشته باشد: نخست، کاهش وابستگی شرکت‌ها به ارزهای ثالث مانند دلار و یورو؛ دوم، پایین آمدن هزینه تسویه برای بازرگانان و بانک‌ها؛ و سوم، افزایش سرعت گردش پول در تجارت منطقه‌ای. برای کشورهایی مانند آنگولا، بوتسوانا و موزامبیک، چنین سازوکاری می‌تواند تجارت با همسایگان را ساده‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر کند.

این موضوع با تحلیل صندوق بین‌المللی پول نیز هم‌راستا است.IMF در مقاله‌ای درباره نوآوری‌های پرداخت دیجیتال در آفریقای جنوب صحرا می‌گوید که این نوآوری‌ها می‌توانند هزینه حواله‌ها را کاهش دهند، پرداخت‌های برون‌مرزی را تسهیل کنند و شمول مالی را گسترش دهند. از این زاویه، توسعه SADC-RTGS فقط یک تصمیم بانکی نیست، بلکه بخشی از تلاش برای بازطراحی جریان تجارت در منطقه است.

چالش‌های پیش رو

با وجود این چشم‌انداز مثبت، در این مسیر موانع جدی نیز باقی است. نوسان نرخ ارزها، هماهنگ نبودن مقررات بانکی، محدودیت‌های نقدینگی و تفاوت سطح توسعه مالی میان اعضای SADC می‌تواند سرعت اجرای کامل این طرح را کم کند. افزون بر آن، حتی اگر ارزهای بیشتری به سامانه اضافه شوند، موفقیت نهایی به این بستگی دارد که بانک‌ها و شرکت‌ها تا چه اندازه به استفاده عملی از آن روی بیاورند.

به بیان دیگر، زیرساخت آماده شدن یک چیز است و تبدیل شدن آن به عادت تجاریِ روزمره چیز دیگر. اگر اعتماد فعالان اقتصادی جلب نشود، مزیت‌های فنی سامانه در عمل محدود خواهد ماند.

در مجموع، گسترش SADC-RTGS با ورود کوانزای آنگولا، نشانه‌ای مهم از تلاش جنوب آفریقا برای ساختن یک نظم مالی منطقه‌ای کم‌هزینه‌تر و مستقل‌تر است. داده‌های رسمی نشان می‌دهد که این بستر همین حالا هم حجم قابل توجهی از تراکنش‌ها را مدیریت می‌کند و افزودن ارزهای بیشتر می‌تواند آن را به ابزار مؤثرتری برای تجارت درون‌منطقه‌ای تبدیل کند. اگر این روند با اصلاحات نهادی و هماهنگی مقرراتی همراه شود، SADC می‌تواند یکی از جدی‌ترین نمونه‌های همگرایی مالی در قاره آفریقا را رقم بزند.